Nhập môn các cuộc thi rượu sake: Kanpyokai, IWC, SAKE COMPETITION, Kura Master

Bạn đã bao giờ nhìn thấy nhãn "đạt giải vàng" trên một chai sake mà không rõ nó có ý nghĩa gì chưa? Trước tiên, xin đưa ra một kết luận: giải vàng chứng minh "kỹ thuật chế tác của lò rượu đó ở trình độ cao", chứ không nhất thiết có nghĩa là "chai rượu cụ thể này ngon vượt trội". Lý do là mỗi cuộc thi sake có ban tổ chức và mục tiêu chấm điểm khác nhau, nên ý nghĩa của giải thưởng cũng không hề giống nhau. Bài viết này sẽ hệ thống hóa 4 cuộc thi tiêu biểu theo ba câu hỏi: ai tổ chức, đánh giá điều gì, và đánh giá bằng cách nào. Kanpyokai (hội thẩm định kỹ thuật), các cuộc thi quốc tế, và các cuộc thi dành cho rượu bán trên thị trường đều đo lường những thứ khác nhau. Hiểu được sự khác biệt đó, bạn sẽ đọc được thành tích giải thưởng một cách đúng đắn khi chọn mua sake.

Cuộc thi sake là gì? Nơi bên thứ ba đánh giá chất lượng

Cuộc thi sake là nơi các giám khảo bên ngoài lò rượu đánh giá chất lượng sản phẩm. Cần lưu ý ngay từ đầu: đây không phải là xếp hạng tuyệt đối về hương vị, mà chỉ là một phán quyết tương đối, dựa trên một tiêu chuẩn nhất định tại một thời điểm nhất định.

Các cuộc thi sake nhìn chung chia thành hai loại. Loại thứ nhất là "kanpyokai" (鑑評会), đo lường kỹ thuật chế tác của lò rượu. Loại thứ hai là các cuộc thi "hinpyokai" (品評会), tức thi đấu về độ ngon của rượu đang bán trên thị trường. Đại diện tiêu biểu của loại đầu là Zenkoku Shinshu Kanpyokai (全国新酒鑑評会, Hội thẩm định rượu mới toàn quốc), còn đại diện của loại sau là SAKE COMPETITION. Hai cuộc thi quốc tế IWC (International Wine Challenge) và Kura Master thì đứng trên góc độ đánh giá sake hướng tới thị trường nước ngoài.

Một điểm phân biệt khác là đối tượng chấm thi. Có cuộc thi chấm "rượu dự thi" (shuppin-shu, được ủ riêng để gửi dự thi), và có cuộc thi chấm "rượu bán trên thị trường" (shihan-shu). Rượu dự thi đôi khi được ủ đặc biệt chỉ để dự thi, và có thể khác với sản phẩm bán ở cửa hàng. Sự khác biệt này rất quan trọng khi đọc thành tích giải thưởng, và sẽ được bàn kỹ hơn ở phần sau của bài.

Zenkoku Shinshu Kanpyokai: Thước đo kỹ thuật của lò rượu trong nước

Zenkoku Shinshu Kanpyokai là hội thẩm định do Viện Nghiên cứu Tổng hợp Rượu (NRIB, một pháp nhân hành chính độc lập) và Liên đoàn Hiệp hội Sản xuất Sake Nhật Bản đồng tổ chức. Mục đích của hội thẩm định là thu thập rượu mới ủ trong năm đó từ khắp cả nước để khảo sát tình hình kỹ thuật chế tác và chất lượng rượu hiện tại. Sự kiện này có lịch sử lâu đời, bắt nguồn từ "Zenkoku Kanpyokai" (Hội thẩm định toàn quốc) năm 1911 (năm Minh Trị thứ 44).

Quá trình chấm điểm chia làm hai vòng. Vòng sơ khảo (yoshin) chấm điểm chất lượng hương vị và đánh giá tổng thể. Sau đó, những chai vượt qua sơ khảo sẽ vào vòng chung khảo (kesshin), được xếp vào một trong ba mức: "đặc biệt tốt", "tốt", hoặc "còn lại". Rượu vượt qua sơ khảo được gọi là "nhập giải" (nyusho), còn rượu được đánh giá đặc biệt tốt ở vòng chung khảo mới nhận "giải vàng" (kinsho). Giải vàng khắt khe hơn nhập giải nhiều, thường chỉ chiếm dưới khoảng 30% số rượu dự thi.

Rượu dự thi phải đáp ứng những điều kiện nhất định, chẳng hạn phải là rượu nguyên chất loại ginjo (chưa pha loãng) và có độ axit từ một mức nhất định trở lên. Điểm cần lưu ý là: rượu gửi dự hội thẩm định này đôi khi được ủ riêng chỉ để phục vụ việc chấm điểm, nên không chắc sẽ được bán ra thị trường nguyên vẹn như vậy. Giải vàng là bằng chứng cho thấy "lò rượu đó có kỹ thuật cao", nhưng việc chai rượu đạt giải vàng có bán được ở cửa hàng hay không lại là chuyện khác.

Số lượng rượu dự thi và số giải thưởng thay đổi theo từng năm. Trong kỳ thẩm định niên vụ rượu Reiwa 7 (niên vụ 2025, tính theo lịch sản xuất sake Nhật Bản), có 793 mẫu dự thi, trong đó 411 mẫu nhập giải và 217 mẫu đạt giải vàng (tính đến thời điểm kiểm chứng thông tin).

Các cuộc thi quốc tế IWC và Kura Master: Đánh giá từ thị trường nước ngoài

IWC và Kura Master đều là các cuộc thi quốc tế có trụ sở ở nước ngoài. Nếu hội thẩm định trong nước đo lường kỹ thuật, thì hai cuộc thi này lấy góc nhìn "sake được đánh giá thế nào trên thị trường nước ngoài" làm trục chính. Một điểm chung khác là phần lớn giám khảo là chuyên gia trong ngành rượu vang và nhà hàng.

Hạng mục SAKE của IWC

IWC là cuộc thi rượu vang do công ty IWC Events Ltd của Anh tổ chức tại London, và hạng mục SAKE được lập ra từ năm 2007. Hạng mục này chia thành nhiều tiểu mục như junmai (rượu thuần gạo), junmai daiginjo (junmai dùng gạo xay xát ở mức tinh nhất), koshu (rượu ủ lâu năm), sparkling sake (sake có ga), v.v. (cơ cấu hạng mục có thể thay đổi theo từng năm, nên hãy tham khảo công bố chính thức của ban tổ chức để biết số lượng và cách phân loại cụ thể).

Toàn bộ quá trình chấm điểm diễn ra hoàn toàn bí mật (blind tasting, giấu tên nhãn hiệu) và tiến hành theo hai vòng. Kết quả gồm huy chương Vàng, Bạc, Đồng và giải Commended (được khuyên dùng). Trong số các chai đạt huy chương Vàng, những chai xuất sắc nhất được trao "Trophy". Và trong số các Trophy, một chai duy nhất sẽ được chọn làm giải cao nhất của hạng mục SAKE: "Champion Sake". Đặt sake vào cùng một sân chơi chấm điểm như rượu vang chính là đặc trưng thể hiện tính chất của hạng mục này.

Kura Master

Kura Master là cuộc thi sake do người Pháp tổ chức tại Pháp. Sự kiện bắt đầu từ năm 2017, với chủ tịch ban giám khảo là sommelier Xavier Thuizat. Giám khảo gồm nhiều chuyên gia bản địa như sommelier của các khách sạn 5 sao và người phụ trách nhà hàng có sao Michelin. Đây là một sự kiện mang đậm góc nhìn địa phương, tập trung vào việc làm sao đưa sake vào bàn ăn Pháp.

Đối tượng chấm là rượu bán trên thị trường, và việc chấm điểm được thực hiện theo hình thức blind tasting. Cách tính điểm là cộng điểm trên thang 100. Từ 93 điểm trở lên đạt giải Platinum, từ 80 đến 92 điểm đạt giải Vàng. Trong số các chai đạt giải Platinum, mỗi hạng mục sẽ chọn ra "giải giám khảo" (Prix du Jury). Sau đó, trong số các chai đạt giải giám khảo, một chai duy nhất sẽ được chọn cho giải cao nhất: "giải Chủ tịch" (Prix du Président). Theo quy định, tổng số chai đạt giải không vượt quá khoảng 33% số lượng dự thi.

SAKE COMPETITION: Thi đấu về độ ngon của rượu bán trên thị trường

SAKE COMPETITION là cuộc thi trong nước chỉ dành cho rượu bán trên thị trường (những chai người tiêu dùng có thể mua ở cửa hàng). Sự kiện bắt đầu từ năm 2012. Cuộc thi được xây dựng trên tinh thần để các loại rượu cạnh tranh thuần túy về hương vị, bất kể độ nổi tiếng của thương hiệu hay quy mô lò rượu.

Đặc trưng lớn nhất là việc chấm điểm blind tasting triệt để. Không chỉ giấu tên nhãn hiệu, mà cả thứ tự sắp xếp các mẫu chấm cũng được máy tính xáo trộn ngẫu nhiên. Khâu chấm điểm chia thành vòng sơ khảo và chung khảo. Những năm gần đây, cuộc thi tổ chức theo các hạng mục như junmai (thuần gạo), junmai ginjo, junmai daiginjo, và Super Premium (hãy tham khảo công bố chính thức để biết cơ cấu hạng mục của từng năm). Các hạng mục thuộc dòng junmai được chấm theo thang 5 điểm, và có cả hạng mục do sommelier đánh giá hương thơm và hương vị. 10 chai xếp hạng cao nhất mỗi hạng mục (riêng hạng mục Super Premium là 3 chai) sẽ được trao giải cao nhất "GOLD".

Nếu hội thẩm định (kanpyokai) đo lường "kỹ thuật chế tác", thì SAKE COMPETITION đo lường "độ ngon của rượu thực sự đang bán trên thị trường". Vì vậy, về nguyên tắc, rượu đạt giải luôn có thể mua được ngay ở cửa hàng. Đây là khác biệt lớn nhất so với Zenkoku Shinshu Kanpyokai.

Bảng so sánh nhanh các cuộc thi

Dưới đây là bảng tổng hợp 4 cuộc thi theo ban tổ chức, đối tượng chấm, tiêu chí đánh giá và giải thưởng chính.

Số lượng hạng mục, số giải thưởng, và tỷ lệ đạt giải thay đổi theo từng năm. Hãy luôn kiểm tra công bố chính thức mới nhất của mỗi ban tổ chức.

Cách đọc thành tích giải thưởng và những giới hạn của nó

Thành tích giải thưởng là manh mối hữu ích khi chọn mua sake, nhưng có ba điểm cần lưu ý khi đọc.

Thứ nhất, giải thưởng chỉ là đánh giá tại một thời điểm. Đó chỉ là phán quyết của các giám khảo trong một cuộc thi cụ thể, ở một năm cụ thể. Không có gì đảm bảo lò rượu đó sẽ đạt giải vào năm sau, và rượu không đạt giải cũng không có nghĩa là không ngon. Không thể khẳng định chắc chắn "đạt giải vàng thì chắc chắn ngon".

Thứ hai, rượu dự thi và sản phẩm bán trên thị trường đôi khi là hai thứ khác nhau. Đặc biệt, rượu dự thi tại Zenkoku Shinshu Kanpyokai có trường hợp được ủ riêng chỉ để chấm điểm, nên có thể không giống với sản phẩm bày bán ở cửa hàng. Dòng chữ "lò rượu từng đạt giải vàng" trên nhãn không nhất thiết có nghĩa là chính chai rượu đó đã đạt giải. Điểm này cũng được giải thích chi tiết hơn trong bài Những hiểu lầm thường gặp về sake.

Thứ ba, mỗi cuộc thi có tiêu chí đo lường khác nhau. Kanpyokai đo kỹ thuật chế tác, các cuộc thi quốc tế đo đánh giá từ thị trường nước ngoài, còn các cuộc thi hinpyokai dành cho rượu bán trên thị trường đo độ ngon khi thưởng thức hằng ngày. Tùy vào mục đích tìm kiếm của bạn, loại giải thưởng nên tham khảo cũng sẽ khác nhau. Nếu bạn muốn tìm một chai để uống kèm bữa ăn, thành tích từ các cuộc thi dành cho rượu bán trên thị trường sẽ hữu ích hơn; nếu muốn biết thực lực của lò rượu, thành tích từ kanpyokai sẽ là manh mối tốt hơn.

Thành tích giải thưởng chỉ là một trong nhiều cách để chọn sake. Khi chọn mua, hãy tham khảo thêm Hướng dẫn cách chọn mua sake.

Tra cứu thành tích giải thưởng trên Ponsh

Trên Ponsh, chúng tôi quản lý thành tích giải thưởng của sake bằng cơ sở dữ liệu. Dữ liệu này kết nối bốn thành phần: cuộc thi (Contest), niên độ tổ chức (ContestEdition), giải thưởng (Award), và nhãn hiệu hoặc sản phẩm đạt giải (AwardWinner).

Nhờ cấu trúc này, từ trang của một nhãn hiệu, bạn có thể theo dõi xem loại sake đó đã đạt giải gì ở cuộc thi nào. Ngược lại, từ trang cuộc thi, bạn cũng có thể xem danh sách các nhãn hiệu đạt giải. Nếu đã hiểu được ý nghĩa của giải thưởng qua bài viết này, bạn sẽ đọc được thành tích giải thưởng không phải như "một món trang trí cho danh tiếng", mà như "một đánh giá có tiêu chuẩn rõ ràng". Hãy thử tìm chai sake tiếp theo của bạn, bắt đầu từ thành tích giải thưởng của những nhãn hiệu bạn quan tâm.

• Bài viết này dành cho độc giả đã đủ tuổi uống rượu theo quy định pháp luật (tại Nhật Bản là 20 tuổi). Vui lòng uống có chừng mực, tránh uống rượu khi mang thai hoặc cho con bú, và tuyệt đối không lái xe sau khi uống rượu.