Cách đọc đúng nhãn rượu sake "đạt huy chương vàng"

Bốn chữ "huy chương vàng" (kinshō) trên nhãn chai luôn khiến ta muốn cầm ngay chai rượu lên. Nhưng huy chương vàng đó là của cuộc thi nào, năm nào, và dành cho chai rượu nào? Chỉ nhìn nhãn thì không thể biết được. Bởi mỗi cuộc thi lại có tiêu chí và trọng lượng khác nhau cho cùng một danh hiệu "vàng". Thông tin về giải thưởng là một manh mối hữu ích khi chọn rượu, nhưng nó không phải là bảng xếp hạng hương vị tuyệt đối, cũng không đảm bảo rượu hợp khẩu vị của bạn. Bài viết này sẽ hệ thống lại cách đọc hiểu và cách kiểm chứng thông tin đó. Sự khác biệt giữa các cuộc thi rượu sake được trình bày chi tiết hơn trong Nhập môn các cuộc thi rượu sake.

"Huy chương vàng" không chỉ có một loại

Điều đầu tiên cần nắm rõ: cụm từ "huy chương vàng" không quy về một tiêu chuẩn duy nhất. Ai chấm và chấm cái gì thay đổi tùy theo từng cuộc thi, kéo theo ý nghĩa của huy chương vàng cũng khác nhau.

Lấy ví dụ Zenkoku Shinshu Kanpyokai (全国新酒鑑評会 – Hội đồng thẩm định rượu mới toàn quốc, do Viện Nghiên cứu Tổng hợp Rượu Nhật Bản và Hiệp hội các nhà sản xuất sake toàn quốc đồng tổ chức). Những chai vượt qua vòng sơ khảo được xếp hạng "nyūshō" (入賞, đạt giải), và trong số đó, những chai được đánh giá đặc biệt xuất sắc ở vòng chung khảo mới nhận "kinshō" (金賞, huy chương vàng). Nói cách khác, nếu "đạt giải" giống như đỗ, thì "huy chương vàng" là nhóm điểm cao nhất trong số đã đỗ. Điều quan trọng là: rượu được chấm ở đây là "shuppinshu" (出品酒) – loại rượu ủ riêng để dự thi, không phải rượu bán đại trà. Một số shuppinshu sau đó có bán ra thị trường, nhưng cũng có loại chỉ ủ cho cuộc thi và không bao giờ lên kệ.

Ngược lại, SAKE COMPETITION chỉ chấm rượu đang bán trên thị trường. Cuộc thi thẩm định hoàn toàn "mù" (không biết tên thương hiệu), và 10 chai đứng đầu mỗi hạng mục được trao "GOLD" (theo SAKE COMPETITION). Hạng mục SAKE của IWC (International Wine Challenge) cũng chấm mù, trao huy chương vàng – bạc – đồng, rồi chọn ra "Trophy" trong số rượu đạt huy chương vàng (theo IWC).

Cùng là "huy chương vàng", nhưng ý nghĩa khác nhau tùy vào việc nó đánh giá rượu dự thi riêng hay rượu bán thị trường.

Ba điểm cần kiểm tra trên nhãn giải thưởng

Khi thấy nhãn ghi giải thưởng, hãy kiểm tra ba điều sau. Giải gì, kỳ nào, sản phẩm nào. Ba điểm này sẽ giúp bạn hiểu đúng bản chất của giải thưởng.

1. Giải gì: Xem tên cuộc thi và cấp bậc giải. Cùng gọi là huy chương vàng, nhưng đơn vị tổ chức khác nhau thì tiêu chí khác nhau.
2. Kỳ nào: Giải thưởng là đánh giá tại một thời điểm, được tổ chức hằng năm. Năm nào tổ chức sẽ quyết định rượu nào được xét.
3. Sản phẩm nào: Cần phân biệt rõ đó là giải dành cho lò rượu (kura) hay dành riêng cho sản phẩm cụ thể.

Điểm thứ ba là dễ nhầm lẫn nhất. Dù một sản phẩm khác của cùng lò rượu từng đạt giải, không có nghĩa chai bạn đang cầm trên tay cũng đạt giải đó. Giải thưởng được trao cho chính chai rượu đã dự thi, chứ không phải cho "toàn bộ lò rượu".

Rượu đạt huy chương vàng chưa chắc hợp khẩu vị bạn

Lịch sử giải thưởng là một manh mối hữu ích để đánh giá chất lượng, vì đó là sự thật đã được bên thứ ba lựa chọn theo một tiêu chuẩn nhất định. Nhưng đó chỉ là một thước đo tham khảo trong nhiều thước đo khác. Nó không phải là bảng xếp hạng hương vị tuyệt đối, cũng không phải sự đảm bảo rằng bạn sẽ thích nó.

Rượu đạt huy chương vàng chưa chắc hợp khẩu vị bạn. Một loại ginjo (吟醸, sake ủ với gạo xay kỹ, hương thơm bay bổng) hoa mỹ có thể được đánh giá cao, nhưng người thích vị đậm đà hài hòa với món ăn lại hợp với một chai khác hơn. Hãy xem giải thưởng như điểm khởi đầu, còn lựa chọn cuối cùng nên dựa vào ngân sách, sở thích và hoàn cảnh thưởng thức. Cách chọn này được trình bày chi tiết trong Hướng dẫn mua rượu sake.

Hai ngộ nhận thường gặp: "vàng = số một" và "đạt giải = chính chai này"

"Huy chương vàng" không phải là "số một" mà là đánh giá cho một nhóm xếp hạng cao. "Đạt giải" cũng không phải là đánh giá cho "toàn bộ lò rượu" mà chỉ dành cho đúng chai rượu đã dự thi. Hai điểm vừa nêu chính là hai ngộ nhận phổ biến nhất. Nói cách khác, chỉ cần tránh được hai điều này, bạn đã loại bỏ phần lớn nguy cơ hiểu sai. Những hiểu lầm tương tự cũng được tổng hợp trong FAQ về những hiểu lầm thường gặp.

Ngoài ra, việc ghi nhãn giải thưởng cũng phải tuân theo quy định. Bộ quy tắc cạnh tranh công bằng về ghi nhãn rượu sake (và quy định thi hành kèm theo) yêu cầu khi ghi thông tin giải thưởng phải nêu kèm tên đơn vị trao giải và năm nhận giải. Chỉ những giải thưởng đáp ứng điều kiện nhất định – ví dụ do đơn vị công khai phương thức tổ chức và tổ chức thường xuyên – mới được phép ghi trên nhãn. Giải thưởng không có căn cứ hoặc tự phong không được phép ghi. Lý do là việc ghi nhãn khiến sản phẩm trông tốt hơn thực tế có thể vi phạm quy định về gây hiểu lầm quá mức theo luật ghi nhãn và quà tặng của Nhật Bản. Ngược lại, một nhãn ghi giải thưởng đúng quy định thì luôn có thể tra ra được đơn vị trao giải và năm nhận giải.

Tự mình tra cứu lịch sử giải thưởng

Chỉ một dòng chữ trên nhãn đôi khi không đủ để biết chính xác đó là giải của kỳ nào, hạng nào. Vì vậy, hãy tự kiểm chứng. Ponsh quản lý dữ liệu giải thưởng theo bốn tầng: cuộc thi (Contest) – kỳ tổ chức (ContestEdition) – hạng giải (Award) – người/đơn vị nhận giải (AwardWinner).

Người/đơn vị nhận giải được gắn với một trong ba đối tượng: lò rượu (Company), thương hiệu (Brand), hoặc sản phẩm (Product). Nhờ vậy, bạn có thể phân biệt rõ giải thưởng đó dành cho lò rượu hay dành riêng cho một sản phẩm cụ thể, và truy ngược lịch sử giải thưởng của chai rượu bạn quan tâm theo tên giải, năm tổ chức và đối tượng nhận giải.

Giải thưởng chỉ là điểm khởi đầu, không phải câu trả lời cuối cùng. Nắm vững ba góc nhìn trên, bạn sẽ không bị bốn chữ "huy chương vàng" chi phối, mà tự tin chọn được chai rượu của riêng mình.

※ Bài viết này dành cho độc giả đã đủ tuổi uống rượu theo quy định pháp luật (tại Nhật Bản là 20 tuổi). Vui lòng uống có chừng mực, tránh uống rượu khi mang thai hoặc cho con bú, và tuyệt đối không lái xe sau khi uống rượu.